Bezoek aan de werkplaats van Brochier Soieries in Lyon: Zijden sjaals & kaderdruk

Je kent mijn liefde voor zijden twill sjaals van Hermès. Hermès is echter niet de enige die de kunst van het kaderdrukken beheerst. In Lyon kun je de werkplaats bezoeken van een bedrijf dat nog steeds zijden sjaals maakt met behulp van het platte kaderdruk, ook wel “à la lyonnaise” genoemd.

Toen we in Lyon waren, hadden we nauwelijks tijd om de werkplaats te bezoeken, terwijl Brochier Soieries ook een museum en meerdere winkels heeft. De werkplaats ligt aan een binnenplaats en zonder afspraak kun je naar binnen lopen en kijken hoe de ambachtslieden werken. Er zijn geen tickets; bezoekers geven wat ze willen. Wij kregen een privébezoek omdat we vrij vroeg kwamen.

We beginnen eerst in de “keuken” waar een ambachtsman ons uitlegt hoe hij zijn inkt maakt zodat die dik genoeg is, maar niet te dik. Met behulp van nauwkeurige formules (want het is hier scheikunde) doseert en mengt hij de kleuren om de gewenste tint te verkrijgen. Dit werk vereist veel precisie, maar ook trial-and-error, want de uiteindelijke kleur kan verschillen per stof. En na het fixeren van de kleuren kan de uiteindelijke kleur afwijken van wat je bij de eerste druk krijgt.

Vervolgens, voordat je gaat drukken, moet je de zijde op een enorme tafel bevestigen. Eerst wordt een laag katoen gelegd, dan een laag wol (?!) en tenslotte de laag zijden twill, gespannen met behulp van spelden. Voor een geslaagde druk wil je dat de inkt door de zijde heen gaat, en de lagen eronder dienen om de overtollige inkt te absorberen. Deze beschermlagen zijn wasbaar en de inkt gaat er gemakkelijk af, omdat de kleuren nog niet gefixeerd zijn.

(Ik ben niet zeker, maar ik heb de indruk dat de inkt hier beter door de sjaal heen gaat dan bij Hermès, misschien omdat de zijden twill ook iets fijner is. Ik heb even nodig gehad om de voor- en achterkant te onderscheiden.)

Toen we aankwamen, waren ze bezig met het drukken van een mooie sjaal met 8 lagen verf.

Bij het ontwerpen van een dessin worden de kleuren geïsoleerd en normaal gesproken heb je één kader per kleur. Het is ook mogelijk om kleuren als aquarel over elkaar heen te leggen, maar dat vereist nog meer kaders. Deze kaders worden met de hand gemaakt en lijken op reusachtige sjablonen, verkregen met behulp van de zeefdruktechniek (zoek het op YouTube op, want het is te lang om uit te leggen).

Vervolgens plaatsen ze het kader op een sjaal, brengen de verf aan en gaan ze naar de volgende sjaal.

Na het drukken kunnen er kleine onvolkomenheden zijn (ontbrekende inkt); de ambachtsman kan dat met de hand corrigeren door voorzichtig wat inkt op de ontbrekende delen aan te brengen.

De droogtijd varieert tussen 5 en 20 minuten, afhankelijk van de hoeveelheid verf die is aangebracht. Normaal gesproken begin je met fijne lijnen en eindig je met de achtergrondkleur. Want als de stof doorweekt is door een enorme hoeveelheid inkt, kan het uitzetten en worden de volgende lagen willekeurig aangebracht.

De sjaal ziet er zo uit na het passeren van 2 kaders.

Maar de uiteindelijke versie zal er zo uitzien:

Na het drukken worden deze sjaals naar Hermès gestuurd, dat een ultra high tech machine heeft om de kleuren te fixeren. Ja, want het is aardig om inkt aan te brengen, maar zonder fixeermiddel gaat alles er bij het eerste gebruik af. Ik heb dit principe begrepen tijdens mijn wol verven les in Mexico maar daar gebruikten we een chemisch product + citroen.

Hier, voor zijde, verstuift de machine zeer fijne waterdamp, daarna gaan de sjaals door een koudwaterbad. Ten slotte worden de sjaals gescheiden, met de hand geknipt. Ze houden een centimeter over rondom om de randen te omzomen. Dit is een waardevol ambacht omdat het de draad verbergt; het is eleganter. Echter, een vierkant van 90x90cm kost een ervaren ambachtsman 45 minuten!! Brochier Soieries doet dit nog steeds in Frankrijk in hun atelier, terwijl Hermès het heeft uitbesteed aan een paar arme Malagassiërs.

Dat gezegd hebbende, verdienen Hermès-vierkanten ook hun prijs, want het industrialiseren van een eeuwenoud ambacht vereist veel expertise en hun ontwerpen zijn zeer zeer complex en hun zijden twill is dikker (gemaakt door Perrin, 18 momme in plaats van 14 momme).

In de aangrenzende zaal bevinden zich collecties houten stempels. Ik heb je al verteld over deze druktechniek in dit artikel en in deze. De motieven vereisen tot 15 verschillende planken. Ze zijn genummerd en je stempelt in welke volgorde je wilt, behalve de eerste die kleine spijkers bevat om de drukker te laten zien hoe hij de planken moet gebruiken.

De motieven zijn hier veel fijner omdat de techniek dat toelaat. Ze kunnen gemaakt worden van houtsnijwerk, op metaal, of met metalen staven die in hout zijn gezet.

In tegenstelling tot de Lyon-techniek worden de stempels vooral gebruikt om meters stof te produceren dankzij hun doorlopende motieven. De planken worden geslagen met de steel van een zeer zware hamer (terwijl de Indiërs met de hand slaan). We hebben in het museum van Mulhouse gezien dat dit de minst verfijnde techniek is, omdat de inkt niet gelijkmatig wordt aangebracht (dat is gewoon onmogelijk).

Op de bovenverdieping is de winkel. Naast de modellen die met kader zijn gedrukt, zijn er ook modellen die digitaal zijn gedrukt en die herken je snel omdat de lijnen minder precies zijn dan bij kaderdruk. Er zijn ook unieke modellen.

De must-have voor mij is een vierkante sjaal met een bedrukt kader, met zoveel mogelijk nuances (dat betekent dat de ambachtslieden er veel tijd aan hebben besteed). Ik vind het model Lyon de nuit leuk, maar ook degene die ze nu aan het printen zijn. Ik vertrok met een kleur die me in eerste instantie niet beviel toen ik hem zag, maar de kleuren staan geweldig bij mijn teint, het is ongelooflijk. Je moet het dus absoluut voor een spiegel passen, je kunt de schoonheid van de sjaals niet zo beoordelen door er alleen maar naar te kijken.

Ook al heb ik al een kleine collectie Hermès-vierkante sjaals, niets overtreft het handwerk, dus ik vul met plezier mijn collectie bedrukte sjaals uit Lyon aan, met een sjaal van Brochier Soieries.

Nou, ik hoop dat iedereen het begrepen heeft. De inkt is op waterbasis, dus het is verboden om met je mooie sjaals in de regen te wandelen, of ze in koud water te wassen zoals iemand in mijn andere artikel voorstelde (!!!). Stomen is verplicht.

Ik laat jullie de details van mijn sjaal bewonderen. Hij kostte me €229, de helft minder dan bij Hermès. Het is de bedoeling dat de kleuren de contouren van de bladeren niet volgen, dat is met opzet gedaan, want op een tiende van een millimeter na kunnen ze ze laten matchen, maar het is gewoon de stijl.

Tot slot werd ik aangenaam verrast door het bezoek. Ik dacht dat we in 5 minuten rond zouden zijn, maar integendeel, ik heb veel geleerd dankzij de ambachtsman die ons begeleidde. Je ziet dat hij gepassioneerd is over zijn vak en trots is op de kwaliteit van zijn werk. Ik raad je ten zeerste aan om te komen bezoeken. Vergeet niet om een bijdrage achter te laten in de doos bij de deur als je weggaat, of om de winkel op de bovenverdieping te bezoeken.

Atelier Brochier Soieries

binnenin de binnenplaats, aan je rechterkant
33 rue romarin
69100 Lyon