[recensie] Boek Cultish: The Language of Fanaticism : sekten, MLM, netwerkmarketing

Na me te hebben verdiept in manipulatietechnieken (en marketing geïnspireerd op manipulatie, heeft Reddit me gul het boek aanbevolen Cultish: The Language of Fanaticism.

Dit boek is een poging van een taalkundige om uit te leggen hoe sekten (en MLM/ piramides van Ponzi) zoveel mensen weten te verleiden.
Het boek bestaat alleen in het Engels, dus ik geef jullie een korte samenvatting voor niet-Engelstaligen.

Volgens de auteur zijn de slachtoffers van sekten geen slachtoffers van hersenspoeling. Er is geen ‘brainwashing’ : ze zijn slachtoffer van manipulatie, conditionering, dwang… maar in werkelijkheid kun je iemand niet iets laten geloven dat fundamenteel verschilt van wat hij wil geloven. Bijvoorbeeld, de slachtoffers van Heaven’s Gate geloofden echt in het bestaan van UFO’s en aliens.

Dat is ‘goed’ nieuws, want het betekent dat er een grote kans is dat slachtoffers zich realiseren dat ‘er iets niet klopt’ en de sekte verlaten voordat het te laat is.

Wie zijn de slachtoffers van sekten?

Ze zijn niet allemaal stom of wanhopig.
De recruiters die door de auteur zijn geïnterviewd, mikken eerder op individuen die het meest optimistisch, extravert, vasthoudend zijn en echt een impact willen creëren.
Ze hebben een gemeenschapsgevoel en houden van samenleven in een gemeenschap.

Welke technieken gebruiken sekten?

Het geheime wapen van sekten, is de taal, de WOORDEN.
Ze hebben een exclusieve taal, alleen begrepen door de leden. Dat creëert een cohesie, een mentaliteit van ‘WIJ vs. ZIJ’.
Wanneer je de groep verlaat, verlies je de exclusieve taal, de groep, de ‘familie van het hart’ en dat is waarom ze zo gehecht zijn aan die groep.
Het is alsof ze hun leven opnieuw moeten beginnen, te beginnen met het opnieuw leren van de normale taal, nieuwe vrienden vinden..

We merken op dat sommige influencers dezelfde exclusieve taal aannemen, door hun volgers een lieve bijnaam te geven.
Sommigen maken pins zodat fans elkaar beter kunnen herkennen op straat. Door specifieke regels en woordenschat op te leggen in hun privégroepen : ‘in deze groep gebruiken we het woord XYZ niet’ etc. Zodra je iemand verplicht om een bepaald woord te gebruiken of niet te gebruiken, nader je gevaarlijk dicht tot het verlies van de vrijheid van meningsuiting.

In het boek noemt ze deze exclusieve taal van sekten de ‘loaded language’.

Om kritiek te voorkomen is er de ’terminating thought’, die we zelfs in ons dagelijks taalgebruik gebruiken : ‘Alles gebeurt met een reden’, ‘Jongens blijven jongens’, ‘Zo is het nu eenmaal!’ en elke discussie stopt daar wanneer de ’terminating thought’ komt, want er is geen debat meer mogelijk. Om slachtoffers te beletten te bekritiseren of in opstand te komen, worden ook andere bestraffende methoden ingezet. Veel slachtoffers hebben moeite om de groep te verlaten omdat ze denken (terecht of onterecht) dat er ernstige gevolgen zullen zijn daarna.

De auteur bespreekt vervolgens de technieken die worden gebruikt door MLM of netwerkmarketing. Dat is, naar mijn mening, degene die jou het meest aangaat.
De laatste jaren circuleert er een oplichting onder reizigers en degenen die digitaal nomade willen worden : men belooft je een veelbelovende carrière waar je overal kunt werken, zonder beperkingen, zonder speciale vaardigheden. Het is simpelweg een vorm van Ponzi-piramide. Maar nog niet als illegaal beschouwd om voor de hand liggende politieke redenen.

In werkelijkheid ga je helpen een product of dienst te verkopen (niet noodzakelijk van kwaliteit). Je krijgt een commissie voor elke verkoop. Maar de persoon die jou heeft gerekruteerd krijgt ook een levenslange commissie op jouw commissies. 99% van de mensen verdient niets maar moet inschrijfgeld betalen om te proberen te verkopen + dure seminars in het buitenland.

Waaruit bestaan de technieken die worden gebruikt door sekten en netwerkmarketingbedrijven om hun aanhangers te verleiden?

We hebben wederom te maken met een exclusieve taal, die de indruk wekt deel uit te maken van een superieure groep, met een diepere betekenis aan het leven. De persoon die de aanhanger rekruteert speelt ook de rol van permanente coach, door deze op te nemen in een groep die alleen bestaat uit positieve en enthousiaste mensen. Deze positiviteit is echter vaak kunstmatig, gebaseerd op kritiek op elke negatieve houding, omschreven als ‘slechte mindset’.

In het begin trekken sekten en netwerkmarketingbedrijven hun aanhangers aan met heel normale activiteiten, zoals coachingssessies om communicatie te verbeteren, gratis persoonlijkheidstests, rondetafelgesprekken of yoga-/meditatiesessies. Dit was bijvoorbeeld het geval voor Tupperware in de jaren 50, dat enorm succes kende via ‘Tupperware parties’, een vorm van theekransjes georganiseerd door huisvrouwen, gewoon om tupperware te verkopen. Ze zijn er zelfs heel blij mee, want ze hebben het gevoel een baan te hebben terwijl ze onafhankelijk zijn.

Met de komst van internet is het niet langer nodig om een charismatische goeroe te zijn om je eigen ‘sekte’ of gemeenschap te creëren. De toetredingsbarrières zijn verlaagd en serieuze activiteiten vinden privé plaats, waardoor negatieve opmerkingen kunnen worden gefilterd. Zo weten mensen niet meer of ze een onbehagen voelen door hun eigen persoonlijkheid of door hun intuïtie.

Kortom, dit alles om te zeggen dat :

Als iets te mooi is om waar te zijn, is het zeker verdacht.

Wees heel heel voorzichtig met Instagram-coaches, natuurgenezers, influencers. Soms is één klik op ‘volgen’ genoeg om op een seminar van 5000€ aan de andere kant van de wereld te belanden of erger… uw gezondheid te schaden. Ze publiceren dingen die niet eens zo belachelijk zijn, maar halve waarheid is niet de hele waarheid. Omdat u geen tijd hebt om onderscheid te maken tussen nepnieuws en echte informatie, riskeert u, naarmate u meer wordt blootgesteld aan nepnieuws en alternatieve waarheden, uiteindelijk platist, rauw voedsel-eter, anti-wetenschap te worden, of alleen nog maar zuurkoolsap te drinken… wie weet.

Samengevat biedt dit boek een grondige en gedetailleerde analyse van de manipulatiemechanismen die door sekten en MLM’s worden gebruikt, en belicht het de cruciale rol die taal in deze groepen speelt. Het is gericht op mensen die geïnteresseerd zijn in de psychologische en sociale aspecten van deze fenomenen en die beter willen begrijpen welke mechanismen mensen ertoe aanzetten zich te laten manipuleren.