Bezoek aan de papierfabriek Richard de Bas in Ambert (Frankrijk)

Voor iemand die van papier houdt, is het een beetje vreemd dat ik nog nooit een papierfabriek heb bezocht. Tijdens ons verblijf in Rhône-Alpes ontdekten we dat er nog een traditionele papierfabriek bestond in Ambert, op een uur rijden. Ik dacht dat het moeilijk te bezoeken was, omdat iemand online had vermeld dat het beter was om te reserveren, maar zoals we op een zaterdag in september konden zien, was er elke 15 minuten een rondleiding. We hebben online gereserveerd en betaald, maar we hadden ook gewoon ter plaatse kaartjes kunnen kopen.

Deze plek was de favoriete locatie voor papierfabrieken vanwege de gunstige ligging: niet te ver van Lyon, en vlakbij waterbronnen. Echter, alleen de papierfabriek Richard de Bas blijft nog chiffonpapier maken.

Meteen bij binnenkomst zie je een miniatuur van de gebruikte gereedschappen en een papierstaal met stukjes zijde van Hermès.

Het eerste deel van de rondleiding bestaat uit het verkennen van het privégedeelte van de vroegere eigenaren en zien hoe men bijna 2 eeuwen geleden leefde. Er is een bescheiden maar voldoende collectie manuscripten, om de evolutie te tonen: van het gebruik van aardewerk tot perkament, en dan papier. Ik ga er niet uitgebreid op in, want we zullen er uitgebreid over praten in mijn artikel over het museum van de drukkunst in Lyon.

Dit soort gereedschap maakt het mogelijk om lompen om te zetten in pulp. Ze werken op waterkracht, via een echte watermolen. Vandaar het belang om naast een rivier of stroom te liggen, zoals hier het geval is.

Daarna wordt de pulp op zeven gelegd, met metalen draden die min of meer ver uit elkaar staan. Als je een watermerk wilt, is er niets eenvoudiger: je verwerkt het motief door reliëf te creëren.

De fijnheid en dichtheid van de lijnen van de zeef bepaalt of het papier ‘geschept papier’ of ‘velijnpapier’ is. Velijnpapier wordt volgens mij meer gebruikt door kunstenaars. Zelfs voor mijn linosneden werd mij aangeraden velijnpapier te gebruiken. Geschept papier voelt ook heel prettig aan en ik heb dit type papier lang gebruikt voor mijn papieren knipsels, omdat het een leuke textuur geeft.

Je kunt extreem creatief zijn met watermerken.

Je verlaat het museum om via een heel klein deurtje de werkplaats binnen te gaan. Een papiermaker doet ons open. JB is verrast dat hij jong is. Hij had een oude meneer verwacht. Er was inderdaad ook een oudere meneer, maar die was er vanwege gezondheidsproblemen niet. Het is een fysiek beroep, waarbij je tot 25 kg met water doordrenkte pulp moet tillen, in te koud water, en dat is zwaar voor de rug en de handen.

Na het verkrijgen van de pulp mengt de papiermaker het met een bepaalde hoeveelheid water. Het water hier is bronwater, omdat te zuur water ervoor kan zorgen dat papier na verloop van tijd vergeelt. Vandaar het belang om ook naast een zoetwaterbron te liggen.

De verhouding pulp/water bepaalt het gewicht van het vel. Hier bereidt hij papieren voor met bloemen en bladeren erin, in A5-formaat. De zeef maakt het mogelijk om een bepaalde hoeveelheid pulp op te vangen.

Daarna leg je het natte vel voorzichtig op wol. Zodra je 100 vellen hebt, pers je ze om overtollig water te verwijderen. De papieren zijn dan bijna droog.

Toch is drogen noodzakelijk en hangt het af van het weer. De vellen kunnen al dan niet worden gelamineerd.

De lompen die worden gebruikt om het papier te maken, zijn verkregen via donaties (onder andere bij Emmaüs). Ze nemen alleen witte lakens en stoffen om problemen te voorkomen. Het is uiterst zeldzaam om nog 100% lompenpapier van dit type te vinden. Ik heb op een andere website gelezen dat het beter is om gebruikte lompen te gebruiken, in plaats van bijvoorbeeld gloednieuw katoen, omdat de vezel van een gebruikte lomp niet dezelfde kwaliteit heeft als die van een gloednieuwe lomp, noch die van gewoon katoen. Deze papieren zijn duur, niet alleen omdat ze handgemaakt zijn, maar ook omdat de grondstof niet onbeperkt is. Men wil oude 100% katoenen lakens zoals vroeger, niet de synthetische stoffen van vandaag.
Ze worden gebruikt door kunstenaars, maar ook door musea en enkele prestigieuze uitgeverijen. Als je papier wilt dat lang meegaat, niet vergeelt en de kleur van inkten goed behoudt, moet je dit gebruiken. Dit is het type papier dat vroeger werd gebruikt voor de Encyclopédie van Diderot en in musea kun je zien dat dit papier nog steeds onberispelijk en wit is. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, zorgt het gebruik van hout (en de zure componenten ervan) ervoor dat papier na verloop van tijd vergeelt.

Een ander papier, nog zeldzamer, is 100% linnenlompen (hier zit je meer op 80% katoenen lompen, 20% andere lompen). Het is het beste papier ter wereld, volgens William Morris van Kelmscott Press (beloofd, er zal een artikel over William Morris komen).

De winkel lijkt op een grot van Ali Baba (voor mij). Ik wil alles kopen! Die mooie papieren met ingewerkte bloemen, ja! Die gedrukte gedichten, die lampenkappen, die oude wereldkaarten, jaaaaa!! totdat ik mezelf een beetje tot de orde roep: ik heb geen vaste woonplaats, en ik heb niemand aan wie ik die mooie kaarten kan sturen 😀 Ik ben vertrokken met een dozijn A4-vellen die geschikt zijn voor een printer. Het zakje kostte me rond de 24€ (??) Misschien ga ik een kort verhaal printen dat ik leuk vind en het zelf inbinden? 12 vellen geven 48 pagina’s in A5-formaat, veel te weinig voor Proust, maar ruim voldoende voor Maupassant.

Tarieven 2023: 

Halfgeleide rondleiding: volwassene 8,90 € / kind 5.90 €  / gratis onder 6 jaar.

Papierinitiatieworkshop: 5,50€ / persoon