[recensie] Mondiale Biënnales van de Kunstboekbinding 2024

Ik was niet van plan naar de Mondiale Biënnales van de Kunstboekbinding van 2024 te gaan, want ik verbleef in de noordelijke buitenwijken van Parijs en ik moest naar het eindpunt van lijn B om deze biënnales bij te wonen. Maar een Vietnamese boekbinder heeft een prijs gewonnen en een gemeenschappelijke vriendin heeft ons met elkaar in contact gebracht. Ik ging er vooral heen om een gunst te doen. Ik heb er wel een beetje van genoten, maar ik ben blij dat ik mijn reis heb gecombineerd met een ander evenement in Parijs, want 3 uur heen en terug daarvoor zou me een beetje hebben tegengevallen.

Het is een boekbindwedstrijd die voor iedereen openstaat: zowel professionals als amateurs. Iedereen moet exact hetzelfde boek binden (Nachtvlucht van Saint-Exupéry voor 2024), gedrukt op mooi papier, en je kunt er al dan niet illustraties in verwerken, naar keuze. Er zijn geen beperkingen, je mag met het boek doen wat je wilt. Volgens de catalogus die ik heb gekocht (15 euro), komt minstens een derde van de inzendingen van ateliers/professionele boekbinders uit de hele wereld.

Er zijn drie ruimtes: de hoofdruimte die alle deelnemende boeken toont, een ruimte gewijd aan boekbindschoolen, en een ruimte voor leveranciers. Ik ging op een zaterdag, dus de leveranciersruimte is anders dan die op zondag. Het ticket kost 5 euro voor de hele duur van de tentoonstelling.

Nou, ik had geen moeite om het boek van de Vietnamese boekbinder te vinden, want alle bekroonde boeken worden prominent op tafels tentoongesteld, terwijl niet-bekroonde boeken op planken staan. Ze lenen ons stokken met spiegel en lampje uit om de kapitalen beter te kunnen zien en je kunt achter de planken langs om de schutbladen beter te bekijken. De boeken zijn bijna 180 graden opengelegd zodat je de platten kunt bewonderen, maar ook om de fouten te zien.

Ik ben geschokt om zoveel basisfouten te zien en heb er onmiddellijk spijt van dat ik 1,5 uur in het openbaar vervoer heb doorgebracht daarvoor (+1,5 uur terug). Fouten die zelfs een beginner zoals ik kan opmerken. Ik controleer willekeurig of deze boeken met duidelijke sporen van touw op het plat, scheef geplakte schutbladen, slecht gemaakte titelstukken, asymmetrische kapjes, haastig opgeplakte kapitalen… van amateurs komen, maar ontdek tot mijn afschuw dat het juist professionele boekbinders zijn die ze maken. Ik weet niet of dit specifiek is voor deze editie of voor alle jaren, zo is het nu eenmaal. Maar voor mij is het een groot waarschuwingsteken : het ambacht sterft uit.

Dit doet me denken aan een gesprek tussen mijn boekbindleraar en ouders van leerlingen van de Estienne-school, die gespecialiseerd is in kunstboekbinding, dat dit soort scholen geen boekbinders opleidt, dat ze de technische vaardigheid niet hebben, ze zijn gewoon heel creatief en kennen het ambacht min of meer om kunstboekbanden te ontwerpen. Ik herinner me ook een interview met een boekbindster van de Estienne-school die zei dat ze extra lessen had genomen bij een oude man om te leren ‘zien’ en zich te perfectioneren. Dat verbaast me niets, als deze professionele binders hun duidelijke fouten niet zien en toch hun creaties naar de wedstrijd sturen, is het ofwel (1) ze zien ze niet (2) ofwel ze zijn niet gewend om dit soort bindingen te maken in hun dagelijkse werk. Terwijl het oefening vraagt, veel oefening!

Er is een boek dat een van de prijzen heeft gewonnen, maar ik ontdek later op Instagram dat de vergulding door iemand anders is gedaan (van een ander atelier). Ik ken de regels niet heel goed, maar in dat geval, moet dan ook de naam van de vergulder worden vermeld? In ieder geval heb ik goed gezien dat de binders veel moeite hadden met vergulden, sommige letters staan volledig scheef. En als deze persoon toch een prijs heeft gewonnen door de vergulding uit te besteden aan iemand anders, denk ik dat de andere binders, voor de volgende keer, dit onderdeel zouden moeten uitbesteden om meer kans te maken om te winnen.

Ik ben zeer verrast om een groep oudere Koreaanse dames te zien. Als je het aantal boeken per land bekijkt, zie je dat sommige landen sterkere bindclubs hebben dan andere en Korea hoort daarbij. Ze maken zich steeds meer bekend, in lederbewerking zijn ze perfectionistischer, in boekbinding zijn ze niet super creatief maar maken ze minder basisfouten en leren ze heel snel… het zou me niet verbazen als ze ons binnen 20 jaar een tweede Hermès bezorgen, goedkoper en van betere kwaliteit. Zeker omdat in Aziatische landen de gereedschappen veel goedkoper zijn. In Frankrijk moet je een fortuin uitgeven om een alfabet van de juiste maat te vinden, terwijl ik voor een gepersonaliseerd titelstuk, zoals ‘Nachtvlucht’, op maat kan bestellen en het de volgende dag in Vietnam kan hebben.

Wat de binding van mijn Vietnamese binder betreft, het is duidelijk niet mijn stijl, maar ik begrijp waarom hij heeft gewonnen: technisch is hij goed, en zijn sneden zijn uniek. Veel binders laten de sneden onafgesneden of volstaan met het kleuren van de bovenkant (omdat de binders blijkbaar ook niet meer weten hoe ze sneden moeten vergulden). En zijn leer in ‘marqueterie’-stijl is bijzonder geslaagd. Zijn handgenaaide kapitalen zijn veel beter uitgevoerd dan die van de andere deelnemers. Ik weet waar hij zijn leer koopt, want we hebben dezelfde leverancier in Vietnam en ik moet zeggen dat hij veel moeite heeft gehad om dit resultaat te bereiken, want we hebben niet zoveel keuze in leersoorten als in Frankrijk.

Ik ben toch blij dat ik gekomen ben, want het is een van de weinige gelegenheden waar je zoveel kunstboekbanden op één plek ziet, maar ik geef toe dat ik een veel hoger algemeen niveau had verwacht vanuit technisch oogpunt. Vanuit het oogpunt van ‘creativiteit’ is het duidelijk super creatief, maar voor mij kun je geen creatief huis bouwen als het daarna instort. Eerst moeten de schutbladen goed geplakt zijn, de platten symmetrisch, enz.

Ik heb achter een oma en haar kleinzoon aangelopen om naar haar uitleg te luisteren, ze wijst de bekroonde boeken aan en legt hem uit waarom, volgens haar, een bepaald boek bekroond is. De bekroonde boeken zijn echt goed uitgevoerd, in ieder geval verdienen ze de 5 euro entree wel terug. En er zijn zeer moeilijke technieken die ik nooit van mijn leven onder de knie zal krijgen.

De aankoop van de catalogus is aan te raden omdat je de gebruikte technieken en het idee achter elk boek beter begrijpt. De bekroonde boeken krijgen een dubbele pagina in de catalogus, terwijl de andere een foto en een paar regels krijgen.

Ik heb toch foto’s genomen van de boekbanden waarvan ik het idee leuk vind… bijvoorbeeld die met perkament, andere met een pop-up vliegtuig, of met glas-in-lood, of stenen… ik vind het leuk wanneer boekbinders kennis van andere kunsten integreren.

Wat ik leuk vind, is de mogelijkheid om boeken van vorige competities te kopen voor 40 euro. Het is toch aangenamer om een boekband te maken met zulke katernen dan om een al gebonden boek te vernielen. Trouwens, steeds meer fine presses bieden nu naakte katernen aan, zodat we onze boekbanden zelf kunnen maken, zoals in de goede oude tijd.

Hier zijn enkele foto’s die ik heb genomen. Om in te zoomen, klik op elke foto.

Bij de leveranciersruimte ben ik zeer blij om het beroep van parateur te ontdekken. Dat gaat mijn leven vergemakkelijken, zowel voor het lederbewerken als voor het boekbinden.

En ik heb perkament kunnen kopen om te leren verluchten (ongeveer 40 euro voor een geitenperkament). Daarna volgt een lange rit in de RER B om terug naar Parijs te keren. Gelukkig heeft mijn zus me uitgenodigd voor de show van Katherine Ryan. We dineren samen in het restaurant ernaast en keren terug met een Uber want ik kon die lange verplaatsingen niet meer aan.