[2023] Lokale voorstelling van de Draaiende Derwisjen in de Yenikapı Mevlevi Lodge in Istanbul

De eerste keer dat we naar Istanbul kwamen, woonden we een lokale ceremonie bij van Draaiende Derwisjen in Istanbul. In 2023 wilden we terugkeren naar dezelfde plek, maar we ontdekten dat de locatie gesloten was.

De “toeristische” voorstellingen vinden nog elke avond plaats, maar we willen een echte lokale voorstelling bijwonen bij de soefi-gemeenschap. Na navraag vond ik een maandelijkse lokale voorstelling. Er is nog één plaats vrij, die je online kunt kopen. 50 TL (amper €2). Ik stel voor dat JB toch meegaat voor het geval iemand afzegt, maar hij weigert, want de locatie is vrij ver (50 minuten met de tram) en als hij geweigerd wordt, heeft hij bijna 2 uur verloren.

Praktische info: de data worden een maand van tevoren aangekondigd op deze Facebookpagina Je krijgt informatie over de datum en waar je het ticket online kunt kopen (ik kocht via biletinial.com en betaalde met mijn internationale kaart)
Adres: Yenikapı Mevlevi Lodge google maps
Neem tram 1, stap uit bij Cevızlıbağ – Aöy en loop dan 7 minuten. Of je kunt een Uber nemen

Bij aankomst ontdek ik dat ik een van de weinige toeristen ben die erbij is. De meeste mensen lijken elkaar te kennen. Er zijn zitplaatsen gereserveerd voor het personeel of de gemeenschap. JB had kunnen komen, want er zijn nog veel vrije plaatsen.

De ceremonie begint met een snelle toespraak in het Turks.
De muzikanten, op de bovenverdieping, installeren zich. We beginnen met een vocale melodie, daarna speelt een instrument solo. De melodieën zijn zo mooi dat het me echt raakte.

Daarna komen de draaiende derwisjen één voor één binnen. Je begrijpt al snel dat er twee ceremoniemeesters zijn. Wierook wordt aangestoken door een van de meesters, er zijn religieuze codes die ik niet begrijp, de draaiende derwisjen besteden een lange tijd aan het begroeten van elkaar. De muziek is alomtegenwoordig.

Uiteindelijk trekken ze hun zwarte mantel uit en elk gaat tussen twee meesters door, groet hen en begint te draaien.

In het begin zijn de armen op de schouders, daarna dalen de armen naar de taille, en stijgen dan om een V te vormen. Het hoofd is altijd naar rechts gekanteld.

Wanneer alle draaiende derwisjen samen in harmonie draaien, gaat de tweede meester tussen de derwisjen door. Als hij de jurk van een van hen aanraakt, zal die weten om iets opzij te gaan. Hij doet dit omdat de derwisjen allemaal hun ogen gesloten hebben; ze weten niet waar ze zich in de groep bevinden.

De jurk van de derwisjen is erg belangrijk, hij helpt hen om non-stop te draaien zonder hoofdpijn te krijgen. De gebaren moeten precies zijn, maar nogmaals, ik ben absoluut geen expert en kan niet uitleggen waarom de armen zo moeten en waarom het hoofd zo moet.

Ik sta mezelf toe om dit citaat uit het boek De ingewijden (Amazon-link) dat ik sterk aanbeveel, over RÛMÎ, Djalâl Al-Dîn, genaamd (Balkh, 1207-Konya, 1273), die aan de basis ligt van deze rituele dans bij de soefi’s:

Shams zal zijn jonge discipel Rûmî Djalâl Al-Dîn initiëren in de samâ (mystieke auditie), een muziek begeleid door ronddraaien, een extatische dans die uitsluitend door een elite wordt beoefend, waarvan Rûmî niet de uitvinder is –  want ze wordt in Bagdad beoefend sinds de 9e   eeuw  –, maar waarvan hij de beroemdste vertegenwoordiger is met de Meveli-orde van de draaiende derwisjen die hij heeft opgericht, en die zijn zoon, Sultân Walad, zal structureren en ritualiseren. Muziek en dans werden niet goed ontvangen door de islamitische doctoren, noch binnen vele soefi-broederschappen, die in deze extatische ronddraaien, gecombineerd met muziek, een aanmoediging tot vleselijke verlangens zagen en ook poëzie als immoreel beschouwden. […] Rûmî kon de samâ dagenlang beoefenen en volgens zijn zoon  : «  Nooit stopte hij een moment met naar muziek luisteren en dansen  ; hij rustte noch dag, noch nacht. Hij was een geleerde geweest, hij werd een dichter. Hij was een geleerde geweest  : hij werd een dichter. Hij was een asceet geweest  : hij werd dronken van liefde, niet van druivenwijn  : de verlichte ziel drinkt alleen de wijn van het Licht.  » De draaiende symboliek van deze dans gaat verder dan de goddelijke extase en het uitspreken van de naam van God volgens de veelvuldige betekenissen van de Koran. Rond de meester, bemiddelaar tussen Hemel en Aarde, symboliseert het draaien van de derwisjen, gekleed in wit en bedekt met zwart, die zich van het Oosten naar het Westen bewegen, die van de planeten rond de Zon, of die van de atomen, met de splitsing waarvan Rûmî de voorwetenschap lijkt te hebben gehad, net als die van de pluraliteit van werelden en zonnestelsels, en –  lang vóór Copernicus  – die van het heliocentrisme. «  O dag, sta op  ! atomen dansen / De zielen, door extase verward, dansen / In je oor zal ik zeggen waar de dans heen leidt / Alle atomen in de lucht en in de woestijn / Weet dat ze als krankzinnigen zijn / Elk atoom, gelukkig of ellendig / Is verliefd op deze Zon waarover niets te zeggen valt.  » Nog steeds vandaag blijft de praktijk van de samâ –  die de laatste graad van het soefisme is om eenheid met God te bereiken door de vijf zintuigen van de ziel te wekken  – esoterisch, zoals Rûmî had onthuld in deze beroemde uitspraak, die evenveel verbergt als onthult  : «  In de cadensen van de muziek is een geheim verborgen  ; als ik het zou onthullen, zou het de wereld op zijn kop zetten.  »

De derwisjen draaien non-stop ongeveer 5 minuten, dan nemen ze een pauze. Daarna hervatten ze, en zo vele keren. Ik weet niet of het is zodat ze kunnen herstellen, want ik heb niet de indruk dat ze een pauze nodig hebben. Ze zien er allemaal stralend uit, alsof er niets is gebeurd.

Vergeleken met de voorstelling die ik enkele jaren geleden bijwoonde, zijn de draaiende derwisjen ouder, hun gebaren zijn minder gracieus, maar de uitdrukking op hun gezicht is zoals bij iedereen die de goddelijke wereld lijkt aan te raken. Er is veel sereniteit, het is zo mooi.

Het publiek is uiteindelijk degene die er het minste profijt van heeft. De extase van de derwisjen is helaas niet aanstekelijk. Ik zou zeggen dat deze dans een magisch effect heeft op degenen die dansen, minder op degenen die toekijken.

Toch heb ik erg genoten van deze voorstelling. Het blijft eenvoudig, religieus en zeer mooi. De muziek is prachtig.

Foto’s zijn toegestaan, maar mensen zijn echt respectvol en gebruiken geen flits en zijn heel discreet wanneer ze filmen of foto’s nemen. Er is een restaurant vlakbij als je honger hebt. Het is te laat om ’s avonds alleen met de tram te gaan, dus ik heb een Uber gebeld, maar de tram is op slechts 7 minuten lopen als je begeleid wordt.

Als je niet het geluk hebt in Istanbul te zijn wanneer de voorstelling plaatsvindt, kun je naar vele toeristische voorstellingen kijken die elke avond worden aangeboden. Het duurt langer, het is indrukwekkender, met of zonder diner. Je kunt via onze partner Civitatis of onze partner Getyourguide.