[Reflectie] #33: Uit de overlevingsmodus stappen

Onlangs vertrouwde iemand (van buitenlandse afkomst) mij toe dat ze niet van haar successen kon genieten: nauwelijks een doel bereikt, of ze voelde dat ze alweer het volgende moest voorbereiden. Als immigrante herken ik dat gedrag heel goed. Immigranten leven in een vorm van permanente instabiliteit; een verbroken contract, een ziekte, een wetswijziging, een ontbrekend document is genoeg om het gevoel te hebben terug bij af te zijn. En ik denk niet dat dit alleen voor immigranten geldt, maar het is een patroon dat ik vaak zie.

Een vriendin, beroofd van ouderlijke liefde, leeft sinds haar kindertijd in de modus ‘ik ben het niet waard om bemind te worden’. Voor haar kwamen de zeldzame tekenen van goedkeuring van haar moeder alleen maar voorwaardelijk (een goed cijfer op school, een diploma behaald), nooit onvoorwaardelijk. Haar zelfbeeld is zo fragiel dat ze moeite heeft om mijn cadeaus te aanvaarden, alsof liefde haar volkomen vreemd is; ze voelt zich onwaardig en probeert meteen ‘iets terug te doen’, terwijl ik niets terug verwacht.

Anderen kunnen niet stilzitten zonder iets te doen. Vroeger, zodra ze op de bank zaten, drongen hun ouders erop aan dat ze huiswerk maakten, douchten of gingen slapen. Ze moesten altijd bezig zijn, en ze hebben nooit geleerd wat rusten echt betekent.

Deze spiraal van automatismen waarin vroegere beschermingsstrategieën (hyperwaakzaamheid, achterdocht, compulsieve productiviteit) veranderen in onzichtbare barrières voor vreugde, rust en ontplooiing. Inderdaad, wanneer je overleven hebt gekend, heb je de neiging erin te blijven. Zelfs als de situatie verbetert, blijf je hypervoorzichtig, altijd de nooduitgang in gedachten voor het geval alles instort. In ‘Gejaagd door de wind’ bleef Scarlett O’Hara, getraumatiseerd door de oorlog, in de overlevingsmodus, zelfs toen ze weer schatrijk werd, omdat ze te bang was om haar boerderij opnieuw te verliezen.

Velen van ons zijn hierdoor gegaan: de universiteitsjaren waarin je net genoeg had voor huur en boodschappen, de eerste slecht betaalde baan… Maar op een gegeven moment wordt het noodzakelijk om deze reflexen af te leren, echt uit de overlevingsmodus te stappen. Want door in de overlevingsmodus te blijven, blokkeren we de toegang tot overvloed, tot schoonheid (schoonheid heeft een geest van overvloed), nodig), tot vrijheid, tot creatie en vooral tot spirituele verheffing (waarvoor we hier zijn).

Ons autonome zenuwstelsel heeft twee grote takken: het sympathische, dat zorgt voor activatie, vechten of vluchten, en het parasympathische, dat rust en herstel mogelijk maakt. Wanneer we bijna constant in overlevingsmodus leven, wordt het grootste deel van onze energie opgeslorpt door deze stressreacties: vechten, vluchten of bevriezen.

Daarom is het essentieel om te leren de overlevingsmodus te verlaten en het parasympathischemeer te activeren. De uitdaging is om ons lichaam de boodschap te sturen: “Ik ben nu veilig.” Dit gaat via comfort, via de toestemming om goed voor onszelf te zorgen en onszelf met zachtheid te behandelen.

Wanneer we onszelf comfort toestaan (fysiek en emotioneel), geven we ons zenuwstelsel het signaal dat het veilig is, waardoor een overgang mogelijk wordt van de sympathische toestand (overleving) naar de parasympathische toestand (herstel en creatie).

Jezelf comfort gunnen is voor iedereen haalbaar: oefen hartcoherentie (6 ademhalingen per minuut gedurende 5 minuten elke dag), kies voor satijnen katoenen lakens, vervang geleidelijk je polyester kleding door katoen, linnen, wol of zijde (op Vinted vond ik veel gloednieuwe items voor minder dan €30). Trakteer jezelf af en toe op een massage of een gezichtsbehandeling. Neem de tijd op de bank om niets te doen (zelfs niet scrollen op je telefoon, gewoon je gedachten laten dwalen), steek kaarsen aan, nodig jezelf uit voor een etentje zonder speciale reden, ontmoet alleen mensen die je echt waardeert en die je met respect behandelen…

Als je in hetzelfde schuitje zit en moeite hebt om de “overlevingsmodus” af te leren, raad ik je de serie video’s “Soft 60” van Shania Khan aan, die ik onlangs heb ontdekt. Ze richt zich op “girl bosses” die te moe zijn om in de prestatiemodus te zitten. Elke dag biedt een concrete oefening om uit deze dynamiek te stappen. Het is een mooie toegangspoort om te begrijpen wat het betekent als ze zeggen “love yourself”.