[Reflectie] #38: En als ons grootste gevaar was dat we de voortekenen negeren?
Meer dan tweeduizend jaar geleden, op de oude pagina’s van het Yi Kingwerd een universele waarheid opgeschreven. Drie zinnen om de menselijke geschiedenis te begrijpen: “Waar een dienaar zijn meester doodt, waar een zoon zijn vader doodt, liggen de oorzaken niet tussen de ochtend en de avond van één dag. Als de dingen zo ver zijn gekomen, komt dat doordat het zich heel geleidelijk heeft voorbereid. Het komt doordat men niet vroeg genoeg gestopt heeft wat men had moeten stoppen.” (pagina 439 van de gele editie Amazon-link, Fnac-link).
Niets groots wordt plotseling geboren. Rampen, verraad, economische crises, de val van rijken, alles begint met microscopische nalatigheden die we kiezen niet te zien.
De Wet van de Geleidelijke Accumulatie
Het Yi Jing illustreert dit idee met een beeld van eenvoud: “Als je op rijp wandelt, is het vaste ijs niet ver weg”. Wanneer je stappen die dunne laag ijs onder je voeten raken, is dat niet het gevaar zelf. Het is het teken. Het ijs zal dikker worden. Wat doet men normaal? Men zegt niet “het geeft niet”. Nee, men handelt!!! Men draagt geschikt schoeisel. Men strooit zout voor de deur om te voorkomen dat het ijs zich vormt. Men bereidt zich voor op de strenge kou. Anders glij je op een dag uit en breek je je been. En op dat moment is het te laat. De rijp was de laatste waarschuwing, en we hebben die genegeerd.
In ons gewone leven manifesteert dit principe zich overal om ons heen: Een toxische relatie begint nooit met fysiek geweld. Die begint met een minachtende opmerking die je ontkent, een klein leugentje dat je accepteert, een stilzwijgende instemming die je tolereert. Je wandelt op rijp maar je gaat verder alsof er niets aan de hand is. Een chronische ziekte duikt niet plotseling op. Die is het resultaat van jaren van slechte voeding, gebrek aan beweging, niet-beheerde stress, slaaptekort. Een verslaving begint niet met een overdosis. Die begint met “één keertje”, met “gewoon om te proberen”, met “ik kan stoppen wanneer ik wil”. Tijdens de pandemie hebben regeringen wereldwijd miljarden geïnjecteerd. Het is meer dan duidelijk dat er een inflatiecrisis zou volgen. Dat was rijp, en we wisten allemaal dat het dikke ijs eraan zou komen.
Het echte probleem is niet het ontbreken van een alarmsignaal. Het probleem is ons onvermogen om het te herkennen, of erger, ons onvermogen om te reageren wanneer we het zien. We steken liever ons hoofd in het zand. We zijn biologisch geprogrammeerd om gevaren te negeren die onze overleving niet onmiddellijk bedreigen. Ons brein verkiest het comfort van onwetendheid boven het ongemak van confrontatie. We verkiezen de zachtheid van ontkenning boven de pijn van actie.
Kunstmatige intelligentie: de rijp van onze tijd
Vandaag worden we geconfronteerd met een nieuw gevaar, misschien wel het grootste in de menselijke geschiedenis. Kunstmatige intelligentie is niet zomaar een instrument als elk ander. Het is een technologie die radicaal verandert hoe we leven, hoe we werken, hoe we denken, hoe we met elkaar omgaan. De tekenen zijn overal. Miljoenen mensen zullen de komende decennia worden vervangen door AI. De verandering is er al.
En zoals altijd negeren we de alarmsignalen. Het meest tragische is niet de AI zelf. Het meest tragische is de houding van de mensen die vervangen zullen worden en die niets, absoluut niets doen. Deze mensen zijn precies als iemand die op dun ijs loopt en weigert het gevaar te erkennen. Ze weten dat er iets verandert, ze zien de tekenen, maar ze verkiezen onwetendheid boven actie. Ze zeggen “ik ben te oud om te leren”, “AI zal nooit mensen vervangen”, “Europa zal normen creëren”. Ze vergissen zich. De verandering is er al. Het gaat er niet om of AI banen zal vervangen, maar om wie vervangen zal worden en wie zich zal aanpassen. Misschien zou de strategie zijn om het tegenovergestelde van AI te doen, lederwaren maken of je eigen tomaten kweken bijvoorbeeld, maar er moet een beetje actie zijn.
De tekenen niet negeren
Het principe van het Yi Jing is duidelijk: handel wanneer de vorst dun is. Ontwikkel menselijke vaardigheden die AI niet kan reproduceren: creativiteit, empathie, liefde, kritisch denken, ethiek. Wees niet passief. De geschiedenis vergeeft onwetendheid niet.
Blijf je constant bijscholen. Om met AI om te gaan, moet je het eerst begrijpen. Je moet weten waartoe het in staat is, en vooral waartoe het niet in staat is. Zoals Sun Tzu zei in De Kunst van het Oorlogvoeren : “Als je de vijand kent en jezelf kent, hoef je de uitkomst van honderd veldslagen niet te vrezen”. De wereld verandert snel, en wie zich niet aanpast, valt als vliegen.
De grote rampen zijn nooit plotseling. Ze zijn het resultaat van jaren van nalatigheid, onwetendheid, weigering om te zien wat voor onze ogen ligt. Het gevaar is niet de AI zelf. Het gevaar is de passiviteit. Het gevaar is de onwetendheid. Het gevaar is de weigering om de voortekenen op te merken , om de nodige maatregelen te nemen voordat het te laat is. Het dikke ijs zal uiteindelijk komen. De vraag is of je klaar zult zijn wanneer het komt, of dat je ervoor gekozen hebt om je ogen te sluiten tot het laatste moment.
