Shoppen in Tokio (Japan): Ozu Washi, waaiers en Tsukiji Market

We hebben nog een dag in Tokio voordat we naar Kansai vertrekken. JB heeft bijna tien dagen non-stop gereden, dus ik doe ’s ochtends alleen mijn kleine bezoekjes en we komen elkaar later tegen bij Tsukiji Outer Market.

Deel 1: Reisverslag
Deel 2: Praktische tips

Deel 1: Reisverslag

Ozu Washi

Ik ben altijd erg geïnteresseerd in Japans papier en ondanks mijn kleine washi-atelier van een paar dagen geleden, bezoek ik toch de Ozu Washi, die sinds 1653 actief is. Deze winkel, gespecialiseerd in washi (Japans papier), functioneert nu als een cultureel centrum gewijd aan washi, met tentoonstellingen en workshops kalligrafie en inkt schilderen. Vanwege zijn uitzonderlijke duurzaamheid en doorschijnendheid wordt washi ook gebruikt in moderne toepassingen zoals sportsokken, antibacteriële verpakkingen en plakband voor bouwplaatsen, en blijft het een essentiële rol spelen in de Japanse cultuur, zowel traditioneel als praktisch.

De tweede verdieping is gewijd aan galerieën, en de derde toont moderne toepassingen van washi. De begane grond is voor de workshops en de souvenirwinkel.

Het is verboden om foto’s te nemen, dus hier is een toegestane foto.

Washi wordt gemaakt van de schors van de kozo. De planten worden gesneden en gekookt zodat de schors gemakkelijk kan worden verwijderd. Alleen het binnenste deel van de schors wordt bewaard, gekneed en gemengd met een natuurlijke lijm op basis van planten. Elk vel wordt met de hand gemaakt, en het is de ambachtsman die de hoeveelheid controleert, waardoor vellen van variabele dikte ontstaan.

Ik nodig je uit om deze video te bekijken om de productie van washi te begrijpen:

Dit artikel legt heel goed uit waarom zelfs machinaal vervaardigde washi superieur blijft aan Westers papier: http://ihcsacafe-en.ihcsa.or.jp/news/ozuwashi/ Ik vertaal even een klein fragment voor je:

In tegenstelling tot de grondstof van Westers papier, die gemakkelijk versplintert, is die voor washi veerkrachtiger. Westers papier gebruikt hout, terwijl washi wordt gemaakt van de vezelige schors van planten zoals kozo, mitsumata, gampi en hennep, vermalen tot fijne reepjes. De lengte, sterkte en verweving van deze vezels maken de grondstof moeilijk te scheuren, wat washi zijn opmerkelijke flexibiliteit en stevigheid geeft.

Bij de productie van Westers papier wordt de grondstof in lagen gelegd, waardoor het uiteindelijke papier dik maar sterk is. Daarentegen worden bij washi de vezels verweven door een complex proces dat de grondstof in verticale en horizontale richting schudt. Deze techniek produceert een stevig, dun en doorschijnend papier, zonder dat lagen nodig zijn, met minder grondstoffen en dus milieuvriendelijk, aangepast aan de beperkte hulpbronnen van Japan. Deze methode onderscheidt zich ook in de industriële papierproductie.

Deze techniek maakt het inderdaad mogelijk om vellen van 2g/m² te produceren, en ze worden gebruikt voor het restaureren van oude documenten (oude documenten worden op deze ultralichte washi-vellen geplakt).

De winkel verkoopt zowel handgemaakte washi als machinaal gemaakte washi. Ik heb wat restjes meegenomen.
Ik ga wat handgemaakte washi kopen, iets later in Kyoto.

Ik heb gekozen voor washi-sokken, een antibacterieel materiaal. Het is best verrassend omdat er een scheiding is tussen de tenen. Blijkbaar is dat beter omdat het wrijving tussen de tenen voorkomt. Het gevoel is in het begin wat onaangenaam, maar je went er snel aan. Binnen een paar dagen heb ik mijn washi-sokken leren waarderen. Ze zijn in eerste instantie duur (5500 yen), maar ik kreeg korting (3300 yen). Ik raad het ten zeerste aan, verschillende Japanse atleten hebben uiteindelijk voor dit materiaal gekozen.

Ibasen

Twee straten verderop is de waaierwinkel Ibasen. Tijdens mijn eerste verblijf in Japan heb ik twee waaiers gekocht die ik erg mooi vond, ik heb er een weggegeven en de tweede verloren. Sindsdien denk ik bij elke hitte aan die verloren waaier. Geen enkele waaier bevalt me zo goed als Japanse waaiers, dus deze keer ben ik vastbesloten om er weer een te kopen.

Ibasen staat bekend om zijn waaiers met prenten (ukiyo-e). Ze hebben zelfs een museum, maar dat wist ik niet, dus laat ik je de officiële foto’s zien:

Voor prenten zijn meerdere houtblokken nodig, één blok per kleur.

Natuurlijk zou het ideaal zijn om met een ukiyo-e-waaier weg te gaan, maar dat is veel te duur voor mij en het is zo mooi dat het eerder decoratief is. Je kunt bekende prenten zien, Ibasen heeft houtblokken nagemaakt van het origineel en maakt afdrukken volgens de oude techniek (houtblokdruk).

Er is:

• waaiers voor mannen/vrouwen
• Edo-waaiers (Tokio-stijl), opvouwbaar maar met minder bamboe spijlen
• Kyo-waaiers (Kyoto-stijl), opvouwbaar met meer spijlen
• decoratieve waaiers, voor ceremonies
• niet-opvouwbare waaiers
• ukiyo-e-waaiers
• …

Japanse waaiers zijn gemaakt met drie lagen washi-papier dat we net hebben gezien. Ze zijn erg stevig. De twee buitenste spijlen zijn gebogen, dus de waaier sluit perfect met een heel kenmerkend geluid.

De keuze kan moeilijk zijn. Ik denk dat je de waaiers moet openen en sluiten om te zien wat het beste bij je hand past. Degene met veel spijlen maken meer wind, maar zijn duurder. Zijden waaiers kosten ook meer. Degene die met de hand zijn beschilderd, of verguld, of met gelakte spijlen. Zit er een laag lak op het papier wanneer de waaier sluit… enz. Kortom, de prijs weerspiegelt zeker de kwaliteit van de waaier, maar je moet het weten om het te waarderen. Aarzel niet om te vragen of het een waaier is om echt te gebruiken, of om te decoreren.

Zo niet, houd het dan bij waaiers van 2500 yen tot 3500 yen, dat is ruim voldoende. In ieder geval vind ik de prijzen hier eerlijker dan die in de souvenirwinkels. Als je op zoek bent naar een waaier, ga dan naar een gespecialiseerde winkel zoals deze. In Kyoto zijn er genoeg, ik neem je er wel mee naartoe.

Hier is een video die de vervaardiging uitlegt van de uchiwa, niet-opvouwbare waaiers. Ik vind ze effectiever (d.w.z. ze geven meer wind) maar het is niet erg elegant 😀

Als je van waaiers van het type uchiwa houdt, weet dan dat er twee soorten zijn, kijk naar de bamboe steel onderaan, kies de stijl die jou het beste past. De eerste (links) wordt gemaakt uit een enkel stuk bamboe, dat is de Edo-stijl (Tokio). De tweede (rechts) is de stijl van Kyoto en kenmerkt zich door een steunframe van bamboe aan de basis van de waaier.

En hier is de video over Kyo-waaiers (kyo-sensu). Let op, alleen waaiers die volledig zijn gemaakt van materialen uit Kyoto, en in Kyoto, worden ‘kyo-sensu’ genoemd. Het inbrengen van de bamboe stokjes in het papier is delicaat. Alles is moeilijk, zelfs het aanbrengen van lijm is moeilijk omdat je er genoeg moet doen maar niet te veel.

Hier is mijn waaier, hij komt van Yamani in Kyoto, 2500 yen

Tsukiji-markt

JB en ik ontmoeten elkaar bij de vismarkt. Er is er een voor B2B (verderop) en een andere (die wij bezoeken) waar toeristen komen eten. Je moet vroeg komen want om 14.00 uur sluiten de kraampjes al.

Ik maak de fout om alles in één restaurant te bestellen (ik heb te veel honger) terwijl JB liever had gehad dat we van restaurant naar restaurant gingen.

Ik heb altijd al de spinkrab willen proberen. Eén stuk is genoeg want het is enorm. Ik vind het lekker maar het is geen kreeft. De oesters zijn enorm maar halen het ook niet bij de Gilardeau. Ik hou nog steeds van fatty tuna sushi. Er zit zoveel vet in dat je denkt dat het rundvlees is.

Zee-egels vind ik geweldig maar in het restaurant kosten ze rond de 10.000 yen. JB wijst me een kraam waar ze bevroren vis verkopen. Daarnaast liggen bakjes met verse zee-egels. De mijne kost maar 1800 yen, je moet staand eten, maar het is veel te lekker en voordelig! De Japanners zijn er dol op, zij zijn de grootste consumenten van zee-egels. Hun zee-egels zijn zachter dan wat ik heb geproefd in Marokko of op Paaseiland, het is minder overheersend, zoeter.

Hetzelfde voor wagyu rundvlees spiesjes, minimaal 5000 yen per spies.

We lopen wat verder en een slagerij heeft een bakje (ter plaatse bereid) voor maar 1500 yen. Ook wagyu. Vlees met mooie marmering.

Op een andere plek zien we een winkel met Japanse messen. Ze kosten rond de 20.000 yen per stuk. Het enige wat we kunnen veroorloven is een pincet (1000 yen geloof ik). Maar het is van roestvrij staal en het werkt perfect 😀 JB en ik zijn dol op dit soort winkels, want ze verkopen vaak andere voorwerpen van roestvrij staal van ongeëvenaarde kwaliteit.

Daarna is het moeilijk om aardbei-mochi te weerstaan. Het is nu het aardbeienseizoen, er zijn verschillende smaken en de sakura-smaak blijft mijn favoriet.

JB is erg moe en we gaan ASAP terug naar het hotel. ’s Avonds gaan we uit eten met onze vriend F. die ook in Japan op reis is. We eten in een restaurant aan het station van Tokio. Het grappige met F. is dat ik hem in verschillende landen zie, maar nooit in Frankrijk 😀 onze data vallen niet samen. Alleen JB heeft F. toevallig ontmoet, in een airport lounge op CDG!!

Deel 2: Praktische tips

• Ozu Washi: gratis museum, maar je kunt je inschrijven voor de workshops
• Waaier: vanaf 1000 yen, maar kies voor waaiers vanaf 2000 yen of meer, vanwege de kwaliteit
• Vismarkt:
  • Neem contant geld mee, want de kraampjes accepteren niet altijd betaalpas
  • Vergelijk prijzen voordat je een restaurant kiest
  • Zoek naar kraampjes die verscholen liggen in de steegjes. Die op de hoofdstraat zijn druk en duurder