[Overdenking] #41: Het vernietigen van boeken is een achtergrondactiviteit
Het nieuws dat Anthropic miljoenen boeken zou opkopen om ze van hun rug te snijden en de inhoud te scannen, waarna het hele boek wordt weggegooid, ging de wereld over. Mensen zijn er ontzet over en praten over 1984, Fahrenheit 451. We hebben het echter voor elke titel overéén enkel opgeofferd exemplaar te midden van andere die nog steeds in de wereld circuleren, niet over een poging om een werk te laten verdwijnen door alle exemplaren op te kopen. Dat gezegd hebbende, voor zeldzame of uitverkochte titels waarvan nog maar een paar bekende exemplaren bestaan, kan het opofferen van “één enkel exemplaar” in feite neerkomen op het vernietigen van een van de laatste overlevenden van een editie. Maar we weten niet of er zeldzame exemplaren bij de partij zaten. De nuance verdient het om genoemd te worden: dit is geen georganiseerde censuur, maar het is ook geen volledig risicoloze daad voor het erfgoed. P.s.: De boekvernietiging van Anthropic vond plaats omdat, toen ze de boeken niet vernietigde door de digitale bestanden van al gescande boeken te gebruiken, kreeg ze een rechtszaak aan haar broek.
Zonder Anthropic te willen verdedigen, vind ik het vreemd dat men zich zo verontwaardigt over één enkele speler, terwijl de vernietiging van boeken een achtergrondactiviteit is, permanent, die nooit een schandaal veroorzaakt. Ik ken particulieren die hun eigen boeken vernietigen om ze te scannen: ze krijgen altijd de wind van voren, waardoor deze mensen in de gemeenschap die boeken digitaliseert anoniem blijven. Voor een goede gescande versie moet je meestal de rug doorsnijden en in bulk scannen. Iemand heeft me ooit de scan van een zeldzaam boek doorgegeven dat in slechts 1000 exemplaren was uitgegeven, met de vraag om zijn naam nooit bekend te maken, omdat hij niet de vinger naar zich wilde krijgen voor het vernietigen van een zeldzaam exemplaar. Maar dankzij dat offer (één enkel boek vermoord) konden we er een ebook van maken dat op veel grotere schaal werd verspreid dan de oorspronkelijke 1000 exemplaren.
Deze particulier is de boom die het bos verbergt. Het aantal boeken dat elke dag wordt vernietigd, zelfs zonder te worden gescand, is enorm, en niemand heeft het erover: uitgevers verpulveren onverkochte voorraden met hele pallets tegelijk, bibliotheken ontzamelen hun collecties om ruimte te maken, boekhandels die sluiten, liquideren of gooien hun onverkoopbare voorraad weg. Geen van deze spelers haalt de krant, geen van hen wordt beschuldigd van het willen “uitwissen van kennis”, “herschrijven van de geschiedenis”. We hebben er een eufemisme voor in het vak, “de verpulper”, precies om niet “vernietiging” te hoeven zeggen.
Anthropic daarentegen had het slechte idee om een schriftelijk spoor van zijn operatie achter te laten, en het openlijk te doen (althans, totdat het uitlekte): terwijl het dagelijkse verpulperen door andere spelers onzichtbaar blijft.
Het boek werd altijd als heilig beschouwd, maar we zouden het wat moeten ontwijden . Mensen worden nog steeds berispt als ze het wagen een pagina om te vouwen, in de marge te schrijven of te markeren, alsof elk exemplaar, elke oplage, absolute bescherming verdient. Maar een boek dat echt waarde heeft, overleeft de tand des tijds.
Als we nog steeds zo aan elk exemplaar vasthouden (ook aan middelmatige boeken), heeft dat te maken met de geschiedenis van het boek: het was zeldzaam en kostbaar. Geschreven op perkament (kalfs-, schapen- of geitenhuid, een kostbare grondstof) in een tijd waarin elke pagina met de hand werd gekopieerd. Zo kostbaar dat zelfs de grootte van de legendarische bibliotheek van Alexandrië, lang omgeven door de mythe van de “totale kennis van de mensheid”, nog steeds door historici wordt betwist: de schattingen lopen van slechts enkele tientallen duizenden tot meerdere honderdduizenden rollen – ongeveer het equivalent van de catalogus van de FNAC bij jou in de buurt of mijn buurtmediatheek in Lille. In de 9e eeuw schreef Photios de Bibliotheek (of Myriobiblon), een verzameling samenvattingen en recensies van honderden boeken die hij had gelezen. Veel van deze boeken zijn sindsdien verdwenen, en voor tal van antieke auteurs is het enige spoor dat ons van hun werk rest juist het verslag dat Photios ervan heeft gemaakt. Deze werken gingen door de eeuwen heen verloren, al dan niet overgeschreven, al dan niet nuttig geacht, soms simpelweg verbrand door een ongeluk of oorlog.
Er is altijd een beproeving van de tijd geweest die bepaalt welke boeken overleven. Vroeger heette die beproeving brand, oorlog, vocht, gebrek aan kopiisten, desinteresse van een koning, censuur. Vandaag heet die ook verpulper, ontzameling van bibliotheken, sluiting van boekhandels… en nu ook AI.
Gemeenschappen zoals Anna’s Archive hebben zich ten doel gesteld om “de volledige kennis en cultuur van de mensheid te bewaren”, door miljoenen scans uit andere digitale bibliotheken samen te brengen en te verspreiden als torrents, zodat ze op meerdere plaatsen over de hele wereld bestaan. Het idee is juist dat een bestand dat duizenden keren is gedupliceerd bijna onmogelijk te laten verdwijnen is. Deze platforms opereren buiten de wet, ze zijn meerdere keren veroordeeld voor massale schending van het auteursrecht.
Tegenover dit alles is het moeilijk te bepalen wie je moet toejuichen: de één vernietigt wettelijk één exemplaar van elk boek (ten gunste van de AI die de mens misschien van bullshitbaantjes bevrijdt), de ander bewaart kennis maar illegaal. Maar ieder houdt de hand op een klein territorium: de eigen bibliotheek. De exemplaren die we kiezen om thuis te bewaren, te herlezen, uit te lenen, aan te bevelen, waaraan we een steviger band geven, zijn even zovele kopieën die, op hun heel kleine schaal, ontsnappen aan de verpulper, de ontzameling of het verdwijnen. Bij gebrek aan het redden van “de boeken” in het algemeen, kunnen we op zijn minst de onze redden.
